Neden Önce Yapay Zekaya Soruyoruz?

Yapay zekâ artık yalnızca bilgi almak için başvurulan bir teknoloji olmaktan çıkıp duyguların paylaşıldığı, ilişkilerin sorgulandığı ve kararların danışıldığı dijital bir muhatap hâline geliyor. Bu yönelimin ardında gerçekten merak mı yoksa anlaşılma, kabul görme ve bağ kurma ihtiyacı mı olduğu sorusu gündeme geliyor. Klinik Psikolog Büşra Kırca, bu iletişimin psikolojik boyutlarını değerlendiriyor.

Yapay Zekâya İlk Başvuru Neyi Gösteriyor?

Kırca, bir mesajın anlamını, ilişkileri, kararları hatta duyguları neden önce dijital bir araca danıştığımızı sorguluyor. Ona göre belki de aranan yalnızca bir cevap değil; yargılanmadan anlaşılmak, kabul görmek ve kendini güvende hissetmek. Kırca, ofisinde son aylarda giderek daha sık duyduğu bir cümleyi aktarıyor: “Önce yapay zekâya yazdım.”

Kırca'ya göre kişi bir konuda kararsız kaldığında, bir mesajın ne anlama geldiğini merak ettiğinde, çocuğuyla ilgili bir sorun yaşadığında ya da sağlığıyla ilgili bir belirti fark ettiğinde ilk başvurduğu yer çoğu zaman telefonu oluyor. Soru yazılıyor ve gelecek yanıt bekleniyor. “Bu davranış normal mi?”, “Sizce bana neden böyle davrandı?”, “İşimi değiştirmeli miyim?”, “Bu ilişkiyi bitirmeli miyim?” gibi sorular bu örnekler arasında yer alıyor.

Eskiden bu sorular önce kişinin kendi içinde değerlendirildiğini, ardından güvenilen bir arkadaşa, deneyimine inanılan bir yakına ya da bir uzmana danışıldığını belirten Kırca, bugün çoğu zaman ilk olarak dijital bir fikrin öğrenildiğine dikkat çekiyor. Alınan yanıtlar kişinin düşünceleriyle örtüştüğünde rahatlama yaşanabiliyor. Bazen de kişi aradığı karşılığı bulduğunu düşünüyor.

Kırca, hemen her konuda önce bu yönteme başvurmanın bize ne söylediğini de soruyor. Ona göre bu alışkanlığın arkasında yalnızca teknolojinin kolaylığı yok. Burada insanın en temel psikolojik ihtiyaçlarından biri olan bağ kurma ihtiyacı devreye girebiliyor.

Bağ Kurma İhtiyacı ve Dijital İletişimin Sınırı

İnsanın bağ kurma ihtiyacı; kabul görmek, ait hissetmek, değerli olduğunu hissetmek, duygusal güven yaşamak ve bir başkasıyla karşılıklı etkileşim içinde olmak gibi psikolojik ihtiyaçları da beraberinde getiriyor. Dijital iletişim bu ihtiyaçların bazılarına geçici bir karşılık sunabiliyor. Kişi düşüncelerini ifade edebiliyor, sorularına yanıt alabiliyor ve kendisini daha rahat hissedebiliyor. Ancak Kırca'ya göre bu deneyim, gerçek bir insanla kurulan duygusal bağ ile aynı değil.

Kırca, bağ kurmanın yalnızca bir şey anlatıp karşılığında yanıt almaktan ibaret olmadığını vurguluyor. Bağ, karşılıklı bir ilişki içinde gelişiyor. Bu süreç, iki tarafın birbirini tanımasını, farklılıklarıyla karşılaşmasını, birbirinden etkilenmesini ve zaman içinde ortak bir ilişki geçmişi oluşturmasını gerektiriyor.

Kırca'nın değerlendirmesine göre yapay zekâ hayatımızın yeni ötekisi olabilir ve düşüncelerimize eşlik edebilir. Ancak insan ilişkilerindeki karşılıklılığı ve duygusal sorumluluğu bütünüyle taşıyamaz. İnsanın temel ihtiyacı yalnızca kendisini anlatabileceği bir muhatap bulmak değil, karşılıklı bir ilişkinin içinde görülmek, anlaşılmak ve değerli hissetmektir. Kırca'ya göre insan, kendisini gerçekten bulabilmek ve varlığını anlamlandırabilmek için hâlâ başka bir insana ihtiyaç duyuyor. Bu haberde yer alan bilgi ve açıklamalardan ilgili kaynak sorumludur.