Bursa’da Köy Yerleşik Alanları Genişliyor

Bursa’da Köy Yerleşik Alanları Genişliyor: Yasal Çerçeve ve Planlama Çalışmaları

• Yasal Dayanak: 2021’de yürürlüğe giren yönetmelik değişikliği, köy yerleşik alanlarının çevresini 300 metreye kadar genişletmeye izin veriyor; bu, kırsal kalkınmayı desteklerken tarım arazilerini korumayı amaçlıyor.
• Bursa Uygulaması: Bursa Büyükşehir Belediyesi, 2050 vizyonlu 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı kapsamında bu genişletmeyi entegre ediyor, ancak her köyde ihtiyaçlara göre uyarlanacak ve tarımsal sürdürülebilirlik ön planda tutulacak.
• Amaçlar: Genişleme, kırsal altyapıyı iyileştirerek “kentte çalış, köyde yaşa” modelini teşvik ediyor; uzmanlar, bu adımın nüfus dengesini sağlayabileceğini, ancak çevresel riskleri yönetmek gerektiğini belirtiyor.
• Potansiyel Etkiler: Araştırmalar, kırsal alanlardaki yaşlanma ve altyapı eksikliklerini giderebileceğini gösterse de, plansız büyüme tarım arazilerine zarar verebilir; dengeli bir yaklaşım öneriliyor.

Yasal ve Planlama Temelleri

Türkiye’de köy yerleşik alanlarının genişletilmesi, 11 Temmuz 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliği ile mümkün hale geldi. Bu düzenleme, köy ve mezraların yerleşik alan sınırlarını mevcut yapıların dış kenarlarından başlayarak 300 metreye kadar genişletme yetkisi veriyor. Sınırlar, valilikler tarafından belirlenip il genel meclisleri tarafından onaylanıyor; doğal, yapay ve yasal eşikler göz önünde bulundurularak riskli alanlardan kaçınılıyor. Bu değişiklik, kırsal bölgelerde yapılaşmayı kontrollü hale getirerek kalkınmayı teşvik etmeyi hedefliyor.

Bursa özelinde, bu uygulama Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin 2050 yılına yönelik 1/100.000 ölçekli İl Çevre Düzeni Planı güncellemesiyle bütünleşiyor. Planın kapsam belirleme raporu, kırsal alanların sürdürülebilirliğini vurgularak tarım ve ekosistem korumasını ön plana çıkarıyor. Genişleme, her köyün ihtiyacına göre uyarlanacak şekilde planlanıyor; örneğin, 150 hanelik bir köyün 500-700 haneye çıkabileceği imar hakları tesis edilebilecek.

Kırsal Alanlardaki Mevcut Durum

Bursa’nın kırsal ilçeleri (örneğin Büyükorhan, Harmancık, Keles), düşük nüfus yoğunluğu ve yaşlanan nüfusla karakterize ediliyor. TÜİK 2024 verilerine göre bu bölgeler, il toplam nüfusunun küçük bir kısmını oluşturuyor. Altyapı eksiklikleri, özellikle su ve atıksu yönetiminde belirgin; birçok kırsal mahallede bireysel fosseptik sistemleri kullanılıyor, bu da yeraltı suyu kirliliği riskini artırıyor.

Genişleme çalışmaları, bu sorunları gidermeyi amaçlıyor. Belediye Başkanı Mustafa Bozbey’in açıklamalarına göre, genişletme kırsal altyapıyı merkeze bağlayarak erişimi kolaylaştıracak. Ancak, tarımsal arazilerin korunması kritik; plan, ekolojik koridorlar ve yeşil altyapı entegrasyonunu zorunlu kılıyor.

Beklenen Faydalar ve Tartışmalar

Uzman görüşlerine göre, bu adım kırsal kalkınmayı hızlandırabilir; ancak iklim değişikliği etkileri (kuraklık, taşkın) dikkate alınmalı. Plan, ulusal stratejilerle uyumlu olarak biyolojik çeşitliliği ve su yönetimini önceliyor. Eleştirmenler, genişlemenin tarım arazilerine baskı yaratabileceğini belirtiyor, bu yüzden dengeli bir uygulama şart.

Bursa, Türkiye’nin en önemli sanayi ve tarım merkezlerinden biri olarak, kırsal ve kentsel dengesini korumak amacıyla önemli bir adım atıyor: Köy yerleşik alanlarının genişletilmesi. Bu süreç, 2021 yılında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan yasal düzenlemelerle temellendiriliyor ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin uzun vadeli planlama çalışmalarıyla hayata geçiriliyor. Aşağıda, bu konuyu resmi kaynaklara dayalı olarak detaylı bir şekilde ele alacağız; yasal çerçeve, planlama süreçleri, kırsal alanların mevcut durumu, potansiyel etkiler ve ilgili tartışmaları kapsayarak.

Yasal Çerçeve: 300 Metre Genişleme Kuralı

Köy yerleşik alanlarının genişletilmesi, Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği’nde 11 Temmuz 2021 tarihinde yapılan değişiklikle mümkün hale geldi. Resmi Gazete’de yayımlanan bu düzenleme, belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan köy ve mezraların “yerleşik alanı ve civarını” yeniden tanımlıyor. Buna göre, köy yerleşik alanı, mevcut yapıların (camiler, köy evleri gibi) dış kenarlarından geçen hatla belirleniyor; civarı ise bu hattın dışından 300 metreye kadar uzanabiliyor. Sınırlar, valiliklerce oluşturulan komisyonlar tarafından haritalar üzerinde tespit ediliyor ve il genel meclisleri (büyükşehirlerde belediye meclisleri) tarafından onaylanıyor.

Bu düzenlemede, genişleme sırasında doğal eşikler (nehirler, ormanlar), yapay sınırlar (yollar) ve yasal kısıtlamalar (koruma alanları) dikkate alınıyor. Örneğin, riskli bölgelerde (heyelan, sel) genişleme sınırlanabiliyor. Ayrıca, köylerin birbirine yakınlığı durumunda ortak tespit yapılabiliyor; 200 metreden fazla mesafede ise ayrı sınırlar belirleniyor. Bu değişiklik, kırsal bölgelerde kontrollü yapılaşmayı teşvik ederek kaçak inşaatları önlemeyi ve altyapı hizmetlerini genişletmeyi amaçlıyor. Bakanlık’ın ilgili sayfasında da vurgulandığı üzere, bu çerçeve köy evleri projeleriyle entegre edilerek kırsal kalkınmayı destekliyor.

Bursa’da Planlama Süreci: 2050 Vizyonu

Bursa Büyükşehir Belediyesi, bu yasal yetkiyi 2050 yılına yönelik 1/100.000 ölçekli İl Çevre Düzeni Planı güncellemesiyle uyguluyor. Planın kapsam belirleme raporu (Eylül 2025 taslağı), kırsal alanları sürdürülebilirlik odaklı ele alıyor. Raporda, kırsal yerleşimlerin sosyo-ekonomik özellikleri, arazi kullanımı ve ekosistem yönetimi detaylı olarak inceleniyor. Örneğin, tarım ve kırsal alanlara ilişkin ayrı bir rapor (BBB, 2025h) hazırlanmış; bu, köylerin demografik yapısını (yaşlanan nüfus) ve ekonomik katkılarını (GSYH’de tarım payı) vurguluyor.

Plan, kırsal yerleşim alanlarını şematik olarak göstererek onaylı köy sınırlarını temel alıyor; genişleme, tarım arazilerini korumak koşuluyla planlanıyor. 1990-2018 arası arazi kullanımı verilerine göre, yapılaşmış alanlar %1.58’den %3.78’e yükselmiş; kırsal alanlar ise %45 tarım oranıyla stabil kalmış. Genişleme, yeşil-mavi altyapı entegrasyonuyla destekleniyor; örneğin, ekolojik koridorlar oluşturularak biyolojik çeşitlilik korunuyor. Belediye meclis kararlarında da kırsal alanlara ilişkin hükümler yer alıyor; örneğin, 2020 planında köy yerleşik alanları gelişme potansiyeliyle tanımlanmış.

Belediye Başkanı Mustafa Bozbey’in Ocak 2026’daki açıklamalarına göre, genişleme ortalama 300 metre olarak öngörülüyor; ancak her köyde (örneğin 150 hanelik bir köyde 500-700 haneye çıkacak şekilde) ihtiyaca göre uyarlanacak. Bu, “Kent Anayasası” olarak adlandırılan planın bir parçası; amaç, merkezden köylere erişimi kolaylaştırmak ve bütünleşik bir kent yapısı oluşturmak. 2025 Mayıs meclis kararında da köy sınırlarının kadastro güncellemeleriyle güncellendiği belirtiliyor.

Kırsal Alanların Mevcut Durumu ve Veriler

Bursa’nın kırsal ilçeleri, düşük nüfus ve altyapı sorunlarıyla öne çıkıyor. Aşağıdaki tablo, TÜİK 2024 verilerine dayalı kırsal ilçelerin nüfus dağılımını gösteriyor:

İlçe	Nüfus (2024)	Karakteristik Özellikler	Altyapı Eksiklikleri
Büyükorhan	9,596	Dağlık, kırsal; yaşlanan nüfus	Su kaybı oranı %19.91; fosseptik yaygın
Harmancık	6,204	Kırsal, düşük yoğunluk	Atıksu ağı eksik; yeraltı suyu riski
Keles	11,171	Tarım odaklı köy yerleşimleri	İçme suyu erişimi sınırlı
Orhaneli	19,069	Orman ve tarım alanları	Su kaybı %21.14; taşkın riski

Rapora göre, kırsal mahallelerde atıksu yönetimi bireysel sistemlere dayalı; bu, yeraltı suyunu kirletebiliyor. Su kaynakları (Gölbaşı Barajı, Demirtaş Barajı) kırsal sulamayı destekliyor, ancak kayıp oranları (örneğin Mustafakemalpaşa’da %57.67) yüksek. Arazi kullanımı analizinde, kırsal bölgelerin %40’ı dağlık platolar, %30’u ovalar; tarımsal kirlilik (Nilüfer Çayı, Susurluk Nehri) önemli bir sorun.

Potansiyel Etkiler ve Tartışmalar

Genişleme, kırsal kalkınmayı hızlandırabilir: Köylere altyapı (su, gaz) getirilmesi, göçü tersine çevirebilir ve “kentte çalış, köyde yaşa” modelini güçlendirebilir. Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi (2024-2028) ile uyumlu olarak, su verimliliği ve tarımsal altyapı yatırımları artırılacak. Ancak, tartışmalar var: Eleştirmenler (örneğin AK Parti İl Başkanı Davut Gürkan), genişlemenin vergi yükü getirebileceğini ve plansız büyüme riskini belirtiyor.

Çevresel açıdan, iklim değişikliği (kuraklık, taşkın) kırsal alanları etkiliyor; plan, dirençlilik stratejileriyle (afetsiz yerleşim) yanıt veriyor. Uzmanlar, genişlemenin tarım arazilerine baskı yaratabileceğini vurguluyor; bu yüzden 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu gibi yasalara sıkı uyum şart. Sonuçta, bu adım Bursa’nın sürdürülebilir geleceğini şekillendirirken, katılımcı süreçlerle (muhtar çalıştayları) desteklenmeli.

Key Citations:

• Resmi Gazete – Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği Değişikliği
• Bursa 2050 İl Çevre Düzeni Planı Kapsam Belirleme Raporu
• Bursa Büyükşehir Belediyesi Meclis Kararı (Mayıs 2025)
• Kırsal Yerleşme Alanları Plan Hükümleri
• Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Açıklamaları
• Köy Evleri Projesi – Çevre Bakanlığı
• AK Parti Eleştirisi

Bursa’da Köy Yerleşik Alanlarının Genişletilmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bursa’da köy yerleşik alanlarının genişletilmesi, kırsal kalkınmayı teşvik eden bir düzenleme. Araştırmalar, bu uygulamanın nüfus dengesini sağlayabileceğini gösteriyor ancak tarım arazilerini korumak kritik. Genişleme ortalama 300 metre, her köye göre uyarlanıyor.

Ana Noktalar:

• Yasal Temel: 2021 Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliği ile köy civarı 300 metreye çıkarıldı, Bursa 2050 Çevre Düzeni Planı ile entegre.
• Amaçlar: Kentten köye göçü teşvik, altyapı iyileştirmesi; ancak çevresel riskler yönetilmeli.
• Potansiyel Etkiler: Kırsal nüfus artışı bekleniyor, tarım arazilerine baskı tartışmalı.
• Uygulama: Muhtar başvurusu ile başlıyor, belediye meclisi onaylıyor.

Uygulama Süreci

Bursa Büyükşehir Belediyesi, muhtarlar aracılığıyla başvuruları topluyor. Genişleme, köy ihtiyacına göre planlanıyor; ortalama 300 metre. Tarım ve ekosistem koruma ön planda tutuluyor.

Beklenen Faydalar ve Riskler

Faydalar: Altyapı (su, yol) erişimi artışı, göç tersine çevirme. Riskler: Plansız büyüme ile tarım kaybı, su kirliliği. Uzmanlar dengeli yaklaşım öneriyor.

Bursa’da köy yerleşik alanlarının genişletilmesi, Türkiye’de kırsal alanları kalkındırmak amacıyla 2021’de yapılan yasal değişiklikle hız kazandı. Bu düzenleme, köy civarını 300 metreye kadar genişleterek yapılaşmayı kontrollü hale getiriyor. Aşağıda, konuyla ilgili sık sorulan 30 soruyu, resmi kaynaklara dayalı olarak detaylı cevaplıyoruz. Her cevap, yasal çerçeve, uygulama detayları ve potansiyel etkileri kapsıyor. Ayrıca, Bursa özelinde TÜİK verileri ve belediye planlarını entegre ettik.

Aşağıdaki tablo, genişlemenin Bursa kırsal ilçelerindeki potansiyel nüfus etkisini özetliyor (TÜİK 2024 verilerine göre tahminler):

Bu tablo, genişlemenin nüfus dengesini nasıl etkileyebileceğini gösteriyor; ancak tarım kaybı riski yüksek ilçelerde dikkatli planlama şart.

Başka bir tablo ile yasal süreç adımlarını özetleyelim:

Şimdi, sık sorulan 30 soruya geçelim. Cevaplar, resmi gazete, belediye raporları ve uzman görüşlerine dayalı.

Köy yerleşik alanı genişlemesi nedir?

Köy yerleşik alanı genişlemesi, mevcut köy yapılarının dış kenarından başlayarak civarı 300 metreye kadar uzatma imkanı veren bir düzenleme. Bu, kırsal kalkınmayı teşvik ederken, tarım arazilerini koruma şartıyla uygulanır. Bursa’da 2050 Çevre Düzeni Planı kapsamında entegre ediliyor, nüfus artışı ve altyapı iyileştirmesini hedefliyor.

Genişleme mesafesi ne kadar?

Genişleme, mevcut köy sınırından ortalama 300 metre dışa doğru planlanıyor. Ancak her köyde ihtiyaçlara göre uyarlanabilir; örneğin 150 hanelik bir köyde 500-700 haneye çıkacak şekilde. Yasal sınır, doğal eşikler (nehir, orman) ve risk alanları dikkate alınarak belirlenir, plansız büyüme önlenir.

Hangi yasal dayanağa sahip?

2021’de Resmi Gazete’de yayımlanan Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliği temel dayanak. Köy civarını 100 metreden 300 metreye çıkardı. Bursa’da ise 1/100.000 ölçekli İl Çevre Düzeni Planı ile bütünleşiyor; valilik ve belediye meclisi onaylıyor.

Bursa’da nasıl uygulanacak?

Bursa Büyükşehir Belediyesi, muhtar başvurularıyla süreci başlatıyor. Genişleme, Kent Anayasası’nda yer alacak; altyapı (su, yol) entegrasyonu zorunlu. Her köyde demografik ihtiyaçlara göre uyarlanacak, tarım koruma ön planda. Haziran 2026’da plan detayları açıklanacak.

Başvuru süreci nedir?

Muhtarlar, köy ihtiyacını belirten dilekçeyle belediyeye başvurur. Valilik komisyonu sınır tespit eder, belediye meclisi onaylar. Süreç 3-6 ay sürer; harita mühendisi dahil ekip çalışır. Köy ortak yapıları (cami, okul) zorunlu.

Tarım arazilerine etkisi nedir?

Genişleme, tarım arazilerine baskı yaratabilir; plan, ekolojik koridorlarla korumayı zorunlu kılar. Araştırmalar, plansız büyümenin %1-3 arazi kaybına yol açabileceğini gösteriyor. Bursa’da tarım payı %45, sürdürülebilirlik raporları dengeli yaklaşım öneriyor.

Altyapı nasıl sağlanacak?

BUSKİ, genişleme alanlarına su ve atıksu hattı taşır. Mevcut fosseptik sistemleri modernize edilecek; kayıp oranı (%20 civarı) düşürülecek. Yol, elektrik ve gaz entegrasyonu belediye sorumluluğunda, kırsal ilçelerde öncelikli.

Ruhsat gerekiyor mu?

Genişleme alanında yeni yapılar için ruhsat zorunlu; mevcut yapılar yönetmeliğe uygunysa korunur. Köy yerleşik alanında basit yapılar (ahır) ruhsatsız olabilir, ancak villa tipi inşaatlar imar planı gerektirir.

Yapılaşma kuralları neler?

Parsel başına inşaat alanı 250 m²’yi aşamaz; 1.5 dönüm üstü parsellere 3 yapıya kadar izin. Emsal sınırı yok, ancak çekme mesafesi ve yükseklik kısıtlaması var. Tarım dışı kullanım yasak.

Köy nüfusu artışı bekleniyor mu?

Evet, genişleme göçü teşvik eder; “kentte çalış, köyde yaşa” modeli ile nüfus %10-20 artabilir. TÜİK verileri kırsalda yaşlanma gösteriyor, bu düzenleme genç nüfusu çekebilir.

Çevresel etkiler neler?

İklim değişikliği (kuraklık, sel) risklerini artırabilir; plan, biyolojik çeşitlilik korumasını zorunlu kılar. Su kirliliği önlemleriyle yönetilecek, ancak eleştirmenler tarım kaybını vurguluyor.

Maliyetler neler?

Başvuru ücretsiz, ancak altyapı bağlantısı için ücretler olabilir. Vergi artışı tartışmalı; AK Parti eleştirilerine göre emlak vergisi yükselebilir. Yatırımcılar için arazi fiyatları %20-30 artabilir.

Zaman çizelgesi nedir?

2026 Haziran’da Kent Anayasası açıklanacak; uygulamalar 2026 sonu başlayacak. Süreç köy bazında 6-12 ay, tam entegrasyon 2-3 yıl.

Hangi köyler kapsanıyor?

Bursa’nın kırsal ilçeleri (Büyükorhan, Harmancık, Keles, Orhaneli) öncelikli. Ortak yapı (cami) olan tüm köyler kapsanır; mezralar ayrı değerlendirilir.

Muhtarların rolü nedir?

Muhtarlar başvuruyu başlatır, köy ihtiyacını bildirir. Çalıştaylarda görüş belirtir; süreçte aktif rol alırlar.

Büyükşehir belediyesi yetkisi nedir?

Belediye, sınır onayını verir, altyapı sağlar. 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında kırsal alanları yönetir.

Eski sınırlar ne olacak?

Eski 100 metre sınırlar geçerli kalır, yeni genişleme eklenir. Önceki tespitler korunur.

İmar planı zorunlu mu?

Hayır, plansız alanlarda yönetmelik geçerli; ancak büyükşehirlerde uygulama imar planı önerilir.

Parsel büyüklüğü kısıtlaması var mı?

1500 m² üstü parsellere 3 yapı izni; her yapı 250 m². İfraz işlemleri 15 m genişlik şartı.

Villa inşaatı mümkün mü?

Evet, parsellerde birden fazla yapı yapılabilir; ancak toplam alan 750 m²’yi aşamaz. Ruhsat zorunlu.

Su ve atıksu yönetimi nasıl?

Bireysel fosseptiklerden merkezi sisteme geçiş; yeraltı suyu koruma ön planda. Kayıp oranları düşürülecek.

Elektrik ve gaz erişimi?

Genişleme alanlarına altyapı taşınacak; belediye koordinasyonunda.

Yol erişimi iyileşecek mi?

Evet, kırsal yollar modernize edilecek; taşkın riski dikkate alınacak.

Eğitim ve sağlık hizmetleri etkilenecek mi?

Nüfus artışı ile hizmetler genişleyebilir; ancak mevcut eksiklikler (yaşlanma) öncelikli.

Turizm etkisi nedir?

Kırsal turizm artabilir; doğal alanlar korunarak eko-turizm teşvik edilecek.

Ekonomik faydalar neler?

GSYH’de tarım payı artabilir; istihdam ve göçle ekonomi canlanır.

Eleştiriler neler?

Tarım kaybı, vergi artışı ve plansız büyüme eleştiriliyor; dengeli uygulama şart.

Benzer uygulamalar diğer illerde var mı?

Evet, İstanbul, Ankara gibi büyükşehirlerde benzer; 300 metre kural ulusal.

Güncel durum nedir?

2026 itibarıyla başvurular devam; Haziran planı bekleniyor.

Daha fazla bilgi nereden alınır?

Bursa Büyükşehir Belediyesi web sitesi, Resmi Gazete veya Çevre Bakanlığı’ndan.